Bạn đọc nhiều sách, học nhiều khoá học, lướt internet thường xuyên,… tiêu thụ quá nhiều nội dung nhưng vẫn thấy không có tiến bộ. Vậy làm sao bạn biến những thông tin này có giá trị hơn?
Đó cũng là mục đích của phương pháp ghi chú Zettelkasten. Trong bài viết này bạn sẽ tìm hiểu về nó.
Phương pháp ghi chú Zettelkasten là gì?
Zettelkasten là phương pháp ghi chú nổi tiếng của nhà xã hội học người Đức Niklas Luhmann. Trong hơn 30 năm, Luhmann đã viết được 70 cuốn sách và 400 bài nghiên cứu đa chủ đề nhờ sử dụng hệ thống ghi chú Zettelkasten.
Luhmann đã nhắc đến phương pháp ghi chú Zettelkasten về thành tựu của ông, mà nó chứa hơn 90.000 ý tưởng giúp ông phát triển nhiều chủ đề bằng cách kết hợp các ý tưởng này lại. Những quyển sách của ông được viết bởi chính chúng, ý tưởng bởi ý tưởng.
Phương pháp ghi chú Zettelkasten cũng được biết đến với tên gọi hệ thống ngăn kéo slip box (Zettelkasten nghĩa là slip box trong tiếng Đức). Mỗi ngăn kéo là một cái hộp chứa nhiều mảnh giấy, mỗi mảnh giấy đại diện cho một ý tưởng đơn lẻ và cũng có sự kết nối với những ý tưởng khác.
Luhmann đọc rất nhiều và bắt đầu thu thập các ghi chú. Ông nhận ra các ghi chú của ông không giúp ông đi đến đâu. Ông nhận ra một ghi chú, một ý tưởng chỉ có giá trị trong ngữ cảnh của chính nó.
Và nó sẽ không còn cần thiết khi ngữ cảnh bị lấy đi khỏi chúng. Ông đã suy nghĩ về việc làm thế nào để một ý tưởng có liên quan và đóng góp vào những ngữ cảnh khác. Chính vì thế ông bắt đầu xây dựng một hệ thống ghi chú gọi là Zettelkasten.
Zettelkasten là phương pháp để quản lý kiến thức cá nhân được thiết kế để học tập hiểu quả và phát triển những ý tưởng bằng cách tập trung vào việc viết lách và tư duy. Việc lưu trữ và sắp xếp kiến thức cũng là cách để ghi chú và kết nối ý tưởng để tạo ra những ý tưởng mới. Tương tự như cách bộ não làm việc nên nó cũng được dùng để xây dựng bộ não thứ hai.
Các loại thẻ ghi chú trong phương pháp Zettelkasten
Các loại thẻ ghi chú
Phương pháp ghi chú Zettelkasten có các loại thẻ ghi chú cơ bản sau đây:
- Fleeting notes: những ghi chú hàng ngày, ý tưởng xuất hiện khi tắm, lái xe, đi bộ, nói chuyện với bạn bè,…
- Literature notes: những ghi chú khi tiêu thụ nội dung như đọc sách, nghe podcast, học khóa học, đọc bài blog,…
- Permanent notes: các fleeting note và literature note được đúc kết và lựa chọn có giá trị sẽ trở thành các permanent note.
Ngoài ra còn có Hub notes, nó không chứa bất kỳ ghi chú nào nhưng thay vào đó nó có danh sách chủ đề hoặc từ khóa mà chúng có liên kết đến các permanent note.
Sắp xếp các thẻ ghi chú
Có 2 hệ thống slipbox (hộp chứa):
- Một hộp chứa các literature note để được tham khảo đến.
- Một hộp chứa các permanent note, nơi phát triển kiến thức và ý tưởng.
Trong note sẽ có: ID của note, nội dung, các ID note liên kết đến.
Cốt lõi của hệ thống ghi chú Zettelkasten
Cách tiếp cận top down và bottom up
Có hai cách tiếp cận thông dụng khi ghi chú:
- Top down: bạn sẽ tạo ra các thư mục với tên cụ thể. Sau đó đưa những ghi chú vào các thư mục này. Có nghĩa là bạn phải hình dung được cấu trúc từ trước. Điều này làm hạn chế góc nhìn sáng tạo vì bạn bị gò vào những khuôn định sẵn.
- Bottom up: nội dung có trước, bài viết có sau, từ đó bạn có thể phát triển ý từ nhiều góc nhìn khác nhau. Không ép ý tưởng vào thư mục.
Zettelkasten dùng cách tiếp cận bottom up. Để xây dựng một hệ thống học tập lâu dài có thể mở rộng, sử dụng cách tiếp cận cách bottom up tập trung vào ý tưởng mà nó sẽ tăng dần giá trị cũng như số lượng theo thời gian.
Sử dụng cách tiếp cận bottom up có nhiều góc nhìn đa dạng để không giới hạn bản thân đặt ghi chú vào thư mục nào vì chúng có thể nằm ở nhiều thư mục. Đưa các ghi chú vào ghi chú lâu dài giúp tự tạo ra chủ đề mà chúng thuộc về. Chúng ta có tất cả ghi chú, qua thời gian chúng ta nhìn thấy sự nảy sinh từ các ghi chú này.
Phương pháp ghi chú Zettelkasten còn được biết đến như là phương pháp ghi chú nguyên tử bởi mỗi một thẻ chỉ chứa một khái niệm. Cũng tương tự như nguyên tử, mỗi một thẻ ghi chú là một đơn vị nhỏ nhất để kết nối với các thẻ ghi chú khác.
Ghi chú khái niệm nguyên tử
Nguyên tử là thứ mà nó không thể chia nhỏ thành những phần nhở hơn. Điều này giúp dễ dàng để kết nối ý tưởng đơn qua nhiều ngữ cảnh bởi chưng cất kiến thức bên trong của ý tưởng nguyên tử.
Ghi chú khái niệm là thành phần quan trọng của hệ thống ghi chú Zettelkasten bởi vì nó tạo và kết nối những ý tưởng nguyên tử. Đó là lý do ghi chú phải đơn giản, mỗi ghi chú là một ý tưởng.
Chúng ta tạo hệ thống dành cho tương lai có thể quay lại và hiểu được. Ghi chú cần rõ ràng và không cần ngữ cảnh.
Sự kết nối là nguồn gốc của sáng tạo
Mục đích của bạn không phải là thu thập nhiều ghi chú nhất có thể mà là để thêm giá trị cho những ý tưởng đã có, tăng lý lẽ và sự thấu hiểu. Đó là lợi ích khi liên kết kiến thức mới với kiến thức cũ.
Bạn hãy hình dung mỗi ghi chú như một mảnh lego mà bạn có thể sắp xếp lại và kết nối với những mảnh khác. Bạn sẽ kết nối với những ý tưởng cũ, mới, những ý tưởng dường như không có kết nối.
Chúng ta muốn kết nối các ghi chú trong hệ thống và đó là mấu chốt của phương pháp Zettelkasten. Sự kết nối giúp kiến thưc hiệu quả, gia tăng ghi nhớ, sáng tạo,… Zettelkasten giúp chung ta nhìn thấy sự liên quan giữa các ý tưởng và bức tranh lớn.
Quy trình của phương pháp ghi chú Zettelkasten
Quy trình cơ bản của Zettelkasten có 3 pha:
- Bắt đầu với một chủ đề mà bạn quan tâm. Nhặt ra ý tưởng từ nguốn để tạo literature note.
- Chuyển literature note, fleeting note thành permanent note. Sắp xếp những ý tưởng permanent note.
- Bạn nỗ lực tạo kết nối giữa note hiện tại với những note khác. Tạo ra sản phẩm từ các note.
Lợi ích của phương pháp ghi chú Zettelkasten
Những lợi ích của Zettelkasten:
- Kết nối các chủ đề với nhau.
- Xây dựng mạng lưới kiến thức ngày càng mở rộng.
- Củng cố trí nhớ.
- Phát triển các ý tưởng mới.
Phương pháp ghi chú Zettelkasten số
Để chọn app cho ghi chú Zettelkasten thì cần 2 yếu tố chính: tạo note và liên kết note. Những app ghi chú kiểu mạng lưới là phù hợp nhất.
Để sử dụng phương pháp ghi chú Zettelkasten phiên bản số chúng ta sẽ sử dụng các ứng dụng ghi chú dạng mạng lưới như Obsidian, Roam,.. Dưới đây là ghi chú trong Obsidian, dấu chấm là ghi chú, đường thẳng là liên kết giữa các ghi chú, chấm to thì có nhiều liên kết, chấm nhỏ thì ít liên kết.
Tôi đã chọn app Obsidian bởi vì:
- Miễn phí.
- Nhanh.
- Hệ thống liên kết mạnh mẽ.
- Kho plugin đồ sộ.
- …
Tổng kết
Với phương pháp ghi chú Zettelkasten chúng ta có được cách ghi chú đa chiều và điều này giống với cách vận hành của bộ não. Cho nên sử dụng phương pháp ghi chú Zettelkasten chính là xây dựng bộ não thứ hai cho bạn. Nó không chỉ là công cụ ghi chú mà còn là cách để hiểu sâu hơn về chủ đề và phát triển các ý tưởng.
