Việc học trở nên sâu sắc hơn khi chúng ta ngừng thu thập ý tưởng và bắt đầu phát triển chúng. Một trong những sai lầm lớn nhất mà chúng ta mắc phải khi học tập là cho rằng việc nhận biết cũng giống như sự hiểu biết.
Chúng ta đọc một câu, thấy nó thật quen thuộc. Chúng ta tô đậm nó. Có khi ta còn chép lại vào sổ ghi chú và cảm thấy mình thật năng suất.
Nhưng việc sao chép ý tưởng không đồng nghĩa với việc hiểu nó. Nhận biết một ý tưởng không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng nó và lưu giữ một ý tưởng cũng không đồng nghĩa với việc biến nó thành một phần trong tư duy của chính bạn.
Đây chính là lúc việc ma sát kiến thức có thể tạo ra sự khác biệt lớn.
Ma sát kiến thức
Ma sát kiến thức là quá trình lấy một ý tưởng và mở rộng nó bằng ngôn từ của chính bạn. Điều này bao gồm việc giải thích ý nghĩa của ý tưởng, tầm quan trọng của nó, những mối liên hệ của nó, các tình huống có thể áp dụng và những suy nghĩ tiếp theo mà nó khơi gợi.
Nói cách khác, triển khai ý tưởng là quá trình chuyển hóa việc đọc thành tư duy, và tư duy thành hành động viết lách, giảng dạy, sáng tạo hoặc áp dụng vào thực tế.
Cách ma sát kiến thức
1.Diễn giải lại kiến thức bằng ngôn từ của riêng bạn
Khi đọc sách, ta rất dễ mượn ngôn từ của tác giả và lầm tưởng đó là sự hiểu biết của chính mình. Tác giả giải thích một ý tưởng rõ ràng, vì thế chúng ta cảm thấy dễ dàng hiểu nó. Nhưng khi chúng ta cố gắng giải thích điều đó mà không nhìn lại trang sách, mọi thứ bỗng chốc trở nên mơ hồ.
Đó là lý do tại sao việc viết bằng ngôn từ của chính bạn lại quan trọng đến vậy. Khi bạn ghi chú bằng ngôn từ của chính mình, bạn cần chậm lại. Bạn phải xác định ý nghĩa thực sự của ý tưởng đó chọn ra phần quan trọng nhất, liên kết nó với những gì bạn đã biết và làm cho nó trở nên dễ hiểu đối với bản thân.
Đừng sao chép câu của tác giả, giải thích kiến thức rõ ràng nhất có thể bằng ngôn từ của chính bạn. Đóng sách lại. Tự hỏi ý tưởng chính ở đây là gì?
2.Giải thích lý do tại sao điều này quan trọng
Sau khi diễn đạt lại kiến thức, hãy tự hỏi:
“Tại sao điều này lại quan trọng?”
Bước này buộc bạn phải vượt ra khỏi việc chỉ tóm tắt. Tóm tắt chỉ cho biết tác giả đã nói gì. Phân tích chi tiết đặt câu hỏi tại sao ý tưởng đó đáng được giữ lại.
3.Kết nối nó với điều gì đó bạn đã biết
Việc học sẽ hiệu quả hơn khi thông tin mới được liên kết với kiến thức đã có.
Hãy tự hỏi:
Điều này gợi cho tôi nhớ đến điều gì?
Tôi đã từng thấy điều này ở đâu rồi?
Điều này liên quan như thế nào đến những điều tôi đã biết, đã trải nghiệm?
Đây là nơi mà kiến thức trở thành của bạn. Bạn không chỉ đang nắm giữ suy nghĩ của người khác. Bạn đang kết nối nó với thế giới của chính mình.
4.Đoán trước khi xem đáp án
Đừng đọc ngay. Hãy tự hỏi:
Chuyện gì sẽ xảy ra?
Đáp án là gì?
Mình sẽ giải quyết thế nào?
Dù đoán sai, não vẫn học tốt hơn.
5.Truy xuất thay vì đọc lại
Đọc xong đóng sách lại.
Đọc lại những gì đã ghi chú dễ tạo ra cảm giác ảo tưởng kiến thức là mình đã hiểu. Hãy tự truy xuất lại kiến thức mỗi lần ôn tập.
Nếu không nhớ được nghĩa là chưa thật sự hiểu. Lúc này bạn quay lại cải thiện điểm yếu đó.
6.Tăng khoảng cách giữa các lần ôn tập
Đừng xem lại ngay hay dồn vào một buổi ôn tập.
Hãy giãn cách thời gian ra. Điều này giúp vừa tối ưu thời gian vừa tăng hiệu quả ghi nhớ.
Đợi:
- 1 ngày
- 3 ngày
- 1 tuần
- 1 tháng
Mỗi lần nhớ lại đều tạo thêm chút ma sát với kiến thức.
7.Trộn nhiều chủ đề
Đừng luyện cùng một bài luyện tập cho một phiên:
AAA BBB CCC
Hãy học:
ABC BCA BAC
Não phải nhận diện xem bài này dùng kiến thức nào.
Đây gọi là luyện tập xen kẽ.
8.Hỏi xem còn thiếu gì
Phân tích kỹ lưỡng không chỉ giải thích những gì đã có mà còn chỉ ra những gì còn thiếu. Một trong những khía cạnh hữu ích nhất của việc đọc chính là những khoảng trống mà tác giả để lại, bởi chúng mở ra cơ hội để bạn tự mình lấp đầy bằng những suy nghĩ của riêng mình. Đây là một trong những cách hình thành nên các ý tưởng và giải pháp mới.
Hãy hỏi:
Tác giả đã không giải thích điều gì?
Câu hỏi nào vẫn chưa được trả lời?
Ngữ cảnh nào đã bị bỏ qua?
Ý tưởng này có thể thất bại ở điểm nào?
Tôi cần nghiên cứu thêm điều gì?
Nếu ngược lại thì sao?
Có ví dụ nào ngoài đời thật?
Đây là cách biến kiến thức thành mạng lưới thay vì danh sách.
9.Thay đổi ngữ cảnh
Đừng luôn học ở một chỗ.
Có thể: đổi phòng, đổi thời gian, đổi bài tập
Kiến thức sẽ linh hoạt hơn.
10.Tạo giới hạn
Ví dụ:
Giải thích trong:
- 30 giây
- 3 câu
- 1 hình vẽ
Giới hạn buộc não phải chọn lọc những thứ quan trọng nhất.
Tổng kết
Công thức “ma sát vừa đủ”: ma sát không phải càng nhiều càng tốt.
Có thể hình dung theo ba mức:
- Quá thấp: chỉ đọc, chỉ xem video => dễ chịu nhưng nhanh quên.
- Vừa đủ: phải suy nghĩ, nhớ lại, giải thích, làm bài => học nhanh và nhớ lâu.
- Quá cao: bài quá khó, thiếu nền tảng => dễ nản và bỏ cuộc.
Mục tiêu là luôn học trong vùng hơi khó nhưng vẫn làm được.
