Henry Molaison (HM) bị tai nạn lúc nhỏ dẫn đến thường xuyên xuất hiện những cơn động kinh. Đi đến phẫu thuật vùng não tổn thương, trong đó có cắt bỏ hồi hải mã.
Hồi hải mã là nơi tạo ra những ký ức mới. Vì không còn hồi hải mã nên HM nên những ký ức sau khi phẫu thuật HM sẽ quên đi rất nhanh.
Những ký ức trước phẫu thuật ông vẫn nhớ như tên, lịch sử gia đình. Còn thông tin mới như vừa đọc báo xong thì ông không nhớ là mình vừa đọc xong. Ông hết động kinh nhưng không thể nhớ được thông tin mới.
Nhưng có một điều thú vị là có lần nhà khoa học đề nghị bệnh nhân vẽ đi vẽ lại một đường thẳng giữa hai ngôi sao. HM không nhớ mình đã hoàn thành yêu cầu nên cứ vẽ tiếp mỗi khi được phát giấy mới.
Cùng với thời gian, ông vẽ ngày càng đẹp. Điều đó chứng tỏ dù không ý thức, Henry vẫn học được các kỹ năng vận động mới bằng cách thực hành nhiều lần.
Loại trí nhớ này, do vậy, phải tách biệt khỏi hệ thống ghi nhớ thông tin và được đặt một nơi nào đó không hề bị ảnh hưởng từ ca mổ. Nhờ HM, các nhà khoa học đã khám phá ra con người sở hữu nhiều hệ thống trí nhớ nằm tại các vị trí khác nhau trên não.
Trí nhớ kỹ năng
Trí nhớ kỹ năng là gì?
Trí nhớ kỹ năng (trí nhớ cơ bắp) là trí nhớ về việc nắm bắt được cách để thực hiện một kỹ năng nào đó nhưng không thể miêu tả lại quá trình đó diễn ra như thế nào.
Ví dụ: khi bạn lái xe, gõ bàn phím, đánh đàn,… (nếu như gõ bàn phím mà bạn phải nhìn từng nút bàn phím, đàn mà bạn phải nhìn từng dây thì chưa thành trí nhớ kỹ năng mà mới là trí nhớ ngữ nghĩa).
Bộ não hình thành trí nhớ kỹ năng như thế nào?
Khi bạn học một kỹ năng mới thì sẽ có kết nối giữa các tế bào thần kinh và tế bào cơ bắp tạo ra một mạng lưới con đường thần kinh kết nối để truyền thông tin.
Việc học lần đầu sẽ báo hiệu cho bộ não tạo ra các đường kết nối thần kinh mới. Sự lặp đi lặp lại sẽ củng cố các kết nối này.
Việc luyện tập tạo ra một chất gọi là myelin bao phủ con đường thần kinh. Luyện tập hiệu quả là khi nó giúp tăng tốc quá trình myelin hóa làm dày lớp myelin bọc các con đường thần kinh.
Myelin tương tự như vật liệu cách điện của cáp điện. Nó ngăn cản năng lượng mất đi từ tính hiệu điện mà bộ não sử dụng, di chuyển chúng hiệu quả hơn theo con đường thần kinh.
Ví dụ: bạn nhớ vị trí đặt phím lần đầu sẽ tạo ra con đường thần kinh từ não đến ngón tay nhưng con đường thần kinh này truyền tín hiệu còn yếu ớt. Quá trình luyện tập sẽ làm chất myelin dày lên để tín hiệu truyền đi nhanh hơn cho đến khi bạn thành thạo.
Bốn giai đoạn để thành thạo kỹ năng
Tuy là cùng một kỹ năng nhưng sẽ có những mức độ thành thạo khác nhau. Bạn sẽ biết được mình đang ở đâu trên hành trình thành thạo kỹ năng nào đó. Sau đây là 4 giai đoạn đó:
1.Không có khả năng trong vô thức
“Bạn không biết những cái bạn không biết.”
Ở giai đoạn này thì người học không có kỹ năng hoặc bộ kiến thức. Họ không nhìn thấy bất cứ lý do gì để học nó bởi vì họ không xem xét nó là một nhu cầu.
Ví dụ: Một đứa trẻ 3 tuổi thì không biết lái xe máy và không nhận ra được là nó cần phải học lái xe.
2.Không có khả năng trong có nhận thức
“Bạn biết những cái bạn không biết.”
Người học nhận thức kỹ năng mà họ thiếu và có thể hiểu đó là sự thiếu hụt. Sự ngu dốt không thể kéo dài hơn nữa. Họ nhận ra thiếu kiến thức và nó làm họ khó chịu.
Ví dụ: Đứa trẻ 15 tuổi nhận biết được lái xe máy là kỹ năng quan trọng nhưng nó chưa thể lái xe được.
3.Có khả năng trong nhận thức
“Bạn làm ở mức độ bạn không biết.”
Trạng thái này diễn ra khi người học có kỹ năng nhưng chưa thành thạo nó đến mức tự động được. Người học cẩn thận suy nghĩ về việc đang làm, từng bước một, thực hiện bước nào cũng suy nghĩ về nó.
Ví dụ: Bạn học lái xe nhưng vẫn còn suy nghĩ khi xi nhan nhấn nút nào, nếu lái xe số thì phải suy nghĩ đến việc chuyển số,…
4.Có khả năng trong vô thức
“Bạn không nghĩ về cái bạn biết.”
Kỹ năng xảy ra tự động và trình độ vô thức. Bạn biết nó rất tốt và bạn không thực sự nhận ra bạn đang làm nó. Kỹ năng rất được thấm và người học không cần quá trình xử lý những cái họ đang làm.
Ví dụ: Bạn lái xe mà không để ý về nó, kiểu tự động ngồi lên xe là chạy. Các thao tác vào số, vào ga diễn ra tự động như thói quen. Bạn có thể hát, nói chuyện cùng lúc đang lái xe.
Để đạt được trạng thái kỹ năng thứ 4 tức là thành thạo một kỹ năng là một quá trình lâu và khó. Các vận động viên hàng đầu thế giới chính là những người đã làm được điều đó bằng phương pháp luyện tập có chủ đích. Bạn không cần phải vô địch thế giới nhưng bạn có thể giúp việc học kỹ năng mới của mình trở nên hiệu quả hơn với phương pháp này.
Quy trình luyện kỹ năng hiệu quả
Cách học kỹ năng mới chính là cách để hình thành trí nhớ kỹ năng. Sau đây là 4 bước để hình thành trí nhớ kỹ năng với phương pháp luyện tập có chủ đích:
Bước 1: Chia thành kỹ năng con
Chia nhỏ kỹ năng ra kỹ năng con: xác định chính xác những kỹ năng con. Kỹ năng con là kỹ năng không thể chia nhỏ hơn được nữa. Mục đích là tạo ra các đường mòn thần kinh cho mỗi kỹ năng con.
Mỗi lần luyện tập bạn sẽ bao bọc đường mòn bằng chất myelin dễ hơn để tốc độ truyền tín hiệu nhanh hơn. Bằng cách tập trung vào một kỹ năng con lặp đi lặp lại nhiều lần, não sẽ thích nghi với tình huống đó và thực hiện dễ dàng hơn.
Ví dụ: Khi tập gym sẽ có bài tập cho từng cơ riêng biệt: bài tập ngực, tay, chân, lưng,…
Bước 2: Luyện tập các kỹ năng con
Luyện tập để hình thành các mạng lưới liên kết thần kinh, mỗi mạng lưới này tạo nên kỹ năng tương ứng.
Mạng lưới liên kết là những khuôn mẫu của thông tin, kỹ năng được lưu trữ trong trí nhớ mà nó cho phép chúng ta nhanh chóng xử lý lượng lớn thông tin và phản hồi nhanh chóng và hiệu quả trong tình huống cụ thể.
Nói chung, bạn càng có nhiều mạng lưới liên kết tạo sẵn thì càng nhanh tìm được cái đáp ứng đúng nhu cầu. Chỉ cần bóc ra khi cần đó chính là trình độ thành thạo về kỹ năng.
Nếu ít thì khả năng tìm đúng cái cần thấp hơn, nên sẽ khó tư duy ra giải pháp bằng người có nhiều mạng lưới liên kết.
Ví dụ: Magnus Carlsen là bậc thầy cờ vua trong lịch sử. Đặc điểm phân biệt các vận động viên vĩ đại đó là khả năng của họ nhận ra các “mạng lưới liên kết”, đó là sự sắp xếp cụ thể của các quân cờ trên bàn cờ. Các bậc thầy cờ vua có thể nhận ra 300,000 mạng lưới liên kết khác nhau. Carlsen học bằng cách chơi với máy tính không chỉ giúp ông ta học mạng lưới liên kết nhanh hơn mà có cơ hội để mất sai lầm nhiều hơn và sửa những điểm yếu.
Bước 3: Vòng lặp phản hồi
Vòng lặp phản hồi đơn giản là lấy thông tin về việc bạn thực hiện luyện tập mỗi lần tốt như thế nào về một kỹ năng. Phản hồi cho bạn biết cái gì sai, cái gì đúng.
Ví dụ: Khi còn nhỏ Benjamin Franklin có kỹ năng viết rất tệ. Ông bắt đầu tìm những bài viết của những tác giả nổi tiếng thời bấy giờ. Ông viết ra ý nghĩa của mỗi câu. Sau đó ông viết lại những bài viết đó bằng ngôn ngữ của ông và so sánh chúng với phiên bản gốc. Benjamin nói mỗi lần “tôi khám phá ra những lỗi của tôi và sửa chữa chúng”. Benjamin nhận ra ngôn từ là điểm yếu và tập trung vào đó để cải thiện.
Bước 4: Vượt ngưỡng
Giáo sư Noel Tichy đưa ra khái niệm luyện tập trong 3 vùng: vùng thoải mái, vùng học tập và vùng hoản loạn:
+Vùng thoải mái: Làm những hành động trong vùng thoải mái không giúp chúng ta cải thiện bởi vì chúng ta chỉ làm những thứ dễ dàng.
+Vùng hoảng sợ: Làm chúng ta tê liệt, hoảng sợ và hành động quá khó.
+Vùng học tập: Cách để tiến bộ là vùng học tập, hành động chỉ vừa ra khỏi khả năng chúng ta, không quá khó nhưng đủ thử thách.
Khi bạn vượt qua cột mốc của bản thân, bạn phải liên tục thử thách bản thân và tiếp tục đẩy lên cấp độ tiếp theo nếu bạn muốn tiếp tục thực hiện kỹ năng ở mức cao hơn. Luyện tập trong vùng học tập kết hợp với nhiều sự phản hồi.
Nếu bạn luôn thành công thì thật khó để biết cần cải thiện cái gì. Nếu bạn liên tục thất bại, bạn sẽ không biết được điều gì đúng. Chỉ khi chúng ta có sự trộn lẫn giữa thành công và thất bại, chúng ta có thể vẽ một sự tương phản giữa chiến lược tốt và xấu.
Nhận Skill Tracker miễn phí để theo dõi quá trình luyện tập bất cứ kỹ năng mới nào một cách hiệu quả.
Error: Contact form not found.
Tổng kết
Kỹ năng là một dạng trí nhớ được hình thành do các mạng lưới liên kết thần kinh. Nếu bạn biết cách để hình thành và củng cố chúng thì việc học kỹ năng mới sẽ nhanh chóng và hiệu quả. Với phương pháp luyện tập có chủ đích gồm 4 bước sẽ giúp bạn bước từng bậc thang trên hành trình thành thạo kỹ năng mà bạn muốn.
